ادعای صوری بودن بیع پس از صدور حکم به تحویل مبیع

پرسش: دائن جهت پشتوانه طلب خویش از مدیون سند گرفته و به علت عدم پرداخت بدهی دائن با تقدیم دادخواست مدیون را الزام به تحویل مبیع می‌کند، دادگاه نیز به‌صورت غیابی اقدام به صدور رأی مبنی بر محکومیت خوانده به تحویل مبیع می‌کند و مبیع هم تحویل محکوم‌له می‌شود. سپس مدیون (محکوم‌علیه) با تقدیم دادخواست جداگانه‌ای مدعی صوری بودن بیع شده و از دادگاه تقاضای ابطال آن را می‌کند و مستند دعوای خویش را ربوی بودن قرارداد آن‌ها اعلام می‌نماید.

  1. آیا دادگاه می‌تواند دعوای مطروحه با چنین کیفیتی را رسیدگی کرده و حکم صادر کند؟
  2. آیا با توجه به ادعای مدیون مبنی بر ربوی بودن قرارداد دادگاه رأساً می‌تواند به چنین ادعایی رسیدگی کند و یا رسیدگی به این قسمت مستلزم طرح شکایت جداگانه و صدور حکم در دادگاه جزایی است؟۱

اتفاق‌نظر

رسیدگی به دعوای الزام به تحویل مبیع مطابق مقررات انجام پذیرفته است و اگر خوانده (محکوم‌علیه) مدعی تضییع حق از ناحیه ایشان باشد یا معترض به اصالت و صحت اسناد و مدارک ارائه شده از جانب خواهان (محکوم‌له) باشد، می‌تواند نسبت به رأی صادره اعتراض کند. به علت عدم اعتراض و قطعیت رأی صادر شده حکم اجرا شده است و دادگاه نمی‌تواند به دعوای مطروح رسیدگی کند. مطابق مواد ۸۴ و ۸۹ آیین دادرسی کیفری به لحاظ اعتبار امر مختومه‌بها باید از رسیدگی خودداری کرده و قرار رد دعوا را صادر کند.

نظر کمیسیون نشست قضائی (۴) مدنی

سؤال مطروحه ظاهراً بیع شرط است. در اینجا دائن ملکی را از مدیون خریداری می‌کند و در مبایعه‌نامه شرط می‌شود چنانچه در فرجه مقرر مبلغ دریافتی از دائن (به‌عنوان خریداری ملک) به مدیون پرداخته و مسترد نشود، ملک متعلق به دائن خواهد بود. اگرچه این معامله بیع به معنای واقعی نیست؛ لیکن چون در قالب عقد بیع شرط، معامله انجام شده است در صورتی که ربوی نباشد مالکیت دائن در حدود مقررات قانونی است؛ لیکن اگر ربوی بودن قرارداد به اثبات برسد، ادعای مدیون برای استرداد مبیع نه فقط قابل اجابت است، بلکه دائن چون مرتکب جرم شده به‌عنوان اخذ ربا از طرف دادگاه انقلاب تحت تعقیب قرار خواهد گرفت.