ضمانت اجرای حکم به افراز و دعوای خلع‌ید

پرسش: اموال مشاع، پس از افراز و تقسیم در مرحله اجرا چه حالتی می‌یابد؟ اگر دادگاه حکم به افراز و تقسیم مال مشاع صادر کند و یک یا چند نفر از متصرفان و مالکان مشاع عملاً در مرحله اجرا به حکم صادره تمکین نکنند، آیا می‌شود قهراً حکم را اجرا کرد؟

اتفاق‌نظر

چنانچه خواهان یا خواهان‌ها تحویل سهم مفروز را نیز خواسته باشند، می‌توان طبق حکم را به هر صورت اجرا کرد.

نظر کمیسیون نشست قضائی (۵)

نظریه مقررات ماده ۴ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶ و با توجه به اینکه حکم افراز جنبه اعلامی دارد، اجرای حکم افراز صدور سند مالکیت مفروزی، با اداره ثبت اسناد و املاک است. بدیهی است مالک با در دست داشتن سند مالکیت مفروزی می‌تواند، دعوای خلع‌ید علیه متصرف اقامه کند و به‌وسیله مقررات اجرای احکام مدنی، از وی خلع‌ید کند.

طرح دعوای خلع‌ید، پس از انجام مزایده

پرسش: پس از جریان مزایده مال غیرمنقول و صدور سند به نام برنده مزایده، آیا اجرای احکام از محکوم‌علیه یا متصرف مال، خلع‌ید می‌نماید و آن را تحویل برنده مزایده می‌دهد یا مستلزم طرح دعوای خلع‌ید است

نظر اکثریت

با توجه به ماده۳۶۲ قانون مدنی که مقرر داشته است: «عقد بیع، بایع را به تسلیم مبیع ملزم می‌نماید» و ماده۱۱۱ قانون اجرای احکام مدنی که مقرر داشته است: «مال غیرمنقول بعد از تنظیم صورت و ارزیابی، حسب مورد موقتاً به مالک یا متصرّف ملک تحویل می‌شود و مشارالیه مکلف است ملک را همان‌طوری که طبق صورت تحویل گرفته تحویل دهد» و مطابق مواد۱۳۴ و۱۳۷ همین قانون، پس از انجام مزایده و صدور سند به نام برنده مزایده، ملک موضوع مزایده باید به برنده تحویل و تسلیم گردد و این امر مستلزم طرح دعوای خلع‌ید نیست. بدیهی است چنانچه شخص ثالث مدّعی حقی باشد، طبق مقررات (از جمله مواد۱۴۶ و ۱۴۷ این قانون) می‌تواند شکایت کند.

نظر اقلیت

مفاد اجراییه، فقط راجع به فروش مال غیرمنقول است و دایره اجرا نمی‌تواند خارج از آن اقدام کند. ماده ۱۳۴ قانون اجرای احکام مدنی نیز راجع به مال منقول است و شامل مال غیرمنقول نمی‌شود؛ بنابراین، برنده مزایده باید علیه متصرّف، دعوای خلع‌ید مطرح کند.

نظر کمیسیون نشست قضائی (۸)

انجام مزایده که به‌وسیله اجرای احکام صورت می‌گیرد، صرفاً در حدود اجرای مقررات مزایده آن هم به نحوی که در قانون تعیین شده می‌باشد. با این توضیح که پس از خاتمه عمل مزایده و سپری شدن مدت اعتراض، دستور صدور سند مالکیت به نام خریدار یا محکوم‌له صادر می‌شود؛ لیکن رفع تصرف و خلع‌ید از ملک، نیاز به تقدیم دادخواست به محاکم دادگستری داشته و دایره اجرا در این مورد اختیاری ندارد.