پرسش: اگر زن به دلایل نداشتن امنیت و یا ضررهای جسمی و روحی با حکم دادگاه مبنی بر صدور حکم عدم تمکین، از زوج تمکین نکند آیا مستحق نفقه است؟ آیا زوج قابل تعقیب کیفری است؟

اتفاق‌نظر

چون زوجه به دلایل موجه و با حکم دادگاه تمکین نکرده باشد برابر ماده 1115 قانون مدنی نفقه زوجه به عهده زوج است و زن مستحق نفقه است ولی زوج قابل تعقیب کیفری نیست در نتیجه زوجه می‌تواند با تقدیم دادخواست مطالبه نفقه متعلقه را بکند.

نظر کمیسیون نشست قضائی (1) مدنی

مطابق ماده 1115 قانون مدنی، اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای او باشد، زن می‌تواند مسکن علی‌حده اختیار کند و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است، نفقه بر عهده شوهر خواهد بود؛ لیکن به لحاظ مدلول ماده 642 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 تعقیب کیفری زوج به علت ترک انفاق منوط به تمکین زن است، با وصف امتناع زوجه از تمکین ولو به اعتذار استفاده از اختیار قانونی، زوج قابل تعقیب کیفری نیست.

شروط لازم برای پرداخت نفقه

پرسش: در مطالبه نفقه، زن باید تمکین خود را ثابت کند یا لازم نیست؟ آیا اثبات رابطه زوجیت دائم کافی است؟

اتفاق‌نظر

طبق ماده 1102 قانون مدنی به‌محض وقوع عقد نکاح رابطه زوجیت برقرار شده و کلیه حقوق و تکالیف زوجین در مقابل هم قرار می‌گیرد و مطابق ماده 1108 قانون مدنی هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود؛ بنابراین، در مطالبه نفقه کافی است زوجه رابطه زوجیت دائم را ثابت کند در این صورت نفقه به او تعلق می‌گیرد و اگر مرد مدعی نشوز زن باشد باید آن را ثابت کند و بار اثبات دلیل در ادعای نشوز که مانع پرداخت نفقه است به عهده اوست. البته درصورتی‌که زوجه شکایتی اقامه کند، شاکیه خصوصی باید دو چیز را ثابت کند یکی استطاعت مالی مرد و دیگری تمکین ولی در دعوای مدنی اثبات تمکین به عهده زوجه نیست و اگر مرد مدعی نشوز است باید آن را ثابت کند تا نفقه به زوجه تعلق نگیرد.

نظر کمیسیون نشست قضائی (1) مدنی

با توجه به مبانی و اسباب موجهه در اتفاق‌نظر ابراز شده و نیز مستندات نظر مذکور و همان‌گونه که استدلال گردیده در دعوای مدنی مطالبه نفقه احراز وجود رابطه زوجیت دائمی بین طرفین کافی به نظر می‌رسد و نظر مذکور صحیح بوده و تأیید می‌شود.

 

 

پرسش و پاسخ های دعاوی خانواده جلد دوم

%d8%af%d8%b9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87

 

مطالبه نفقه با توجه به اعمال حق حبس به‌قصد متارکه

پرسش: با عنایت به مفاد ماده 1058 قانون مدنی اگر از ادله و قراین یا حتی تصریح زوجه مشخص شود که مقصود زوجه از اعمال حق حبس، دریافت مَهر نیست بلکه قصد وی متارکه است و به‌هیچ‌وجه حاضر به تمکین نخواهد شد. آیا در این صورت نیز زوجه حق مطالبه نفقه را دارد یا نفقه به وی تعلق نمی‌گیرد؟1

نظر اکثریت

با عنایت به ماده 1085 و 1102 قانون مدنی و اطلاق ماده 1085 و فتاوای مشهور فقها در هر صورت با استفاده از حق حبس، نفقه محفوظ است و زوجه حق مطالبه نفقه را دارد.

نظر اقلیت

با عنایت به این‌که حق حبس باشد ما‌به‌ازا داشته باشد و از طرفی این حق از ناحیه زوجه نباید نافی حقی از حقوق زوج باشد و مقتضای عقد ازدواج تمکین و استفاده از حق حبس در واقع استثنا از قاعده عامه محسوب می‌شود و ظهور ماده 1085 نیز این است که زوجه بخواهد حقی از حقوق خود؛ یعنی، مَهر را استیفا کند نه حقی از حقوق زوج را تضییع کند، در صورت ظهور مخالفت زوجه حق نفقه ساقط است و در واقع اعمال حق باید برای تمکین باشد نه فرار از تمکین.

نظر کمیسیون نشست قضائی (قم) مدنی

همین پرسش به ترتیب ذیل در جلد سوم از کتاب استفتائات صفحه 201 مسئله 11 مطرح شده است:

(مجموعه نظریات مشورتی فقهی در امور حقوقی (3) صفحه 103)

اگر زوجه غیر مدخوله تمکین نکند و اصرار بر طلاق داشته باشد و در اثر طلاق ندادن زوج، تمکین خود را معلق به پرداخت تمام مَهر کند (و معلوم باشد که این تعلیق بهانه است چون زوج قادر به پرداخت نیست بر فرض پرداخت هم زوجه حاضر به تمکین نخواهد شد) آیا در این صورت نفقه زوجه واجب است؟

امام خمینی (ره): «اگر در ضمن عقد، شرط مؤجل بودن تمام یا قسمتی از مَهر نشده حق دارد تا دریافت مَهر، تمکین نکند و در این مورد استحقاق نفقه به حال خود باقی است.