پرسش: چنانچه زوج در صیغه منقطعه زندگی را ترک کند یا مثلاً سوء رفتار داشته باشد و زوجه نیز دچار عسر و حرج شود چگونه می‌توان اقامه دعوا کرد؟ خواسته‌ی دعوای مطروحه چه باید باشد؟

نظر اکثریت

الف) احکام قواعد ثانویه همچون عسر و حرج، ضرر، اضطرار و اجبار، حاکم بر همه احکام اولیه بوده و استثنایی بر آن وارد نیست، مگر این‌که طبیعت حکم حرجی باشد مانند جهاد فی سبیل‌الله.

ب) تنقیح مناط عبارت است از حدس قطعی و کشف استنباط یقینی ملاک حقیقی حکم و الغای خصوصیت از مورد و حمل، قید، وصف و شرط مذکور در آن بر غالب یا توضیح و یا تمثیل.

به بیان دیگر وجود تفاوت یا تشابه میان اصل و فرع اجنبی از تنقیح مناط بوده و عبارت آخر قیاس مستنبط العله است که محکوم به بطلان است.

ج) نزاع ما موضوعی و صغروی و بر سر امکان و تصور عسر و حرج در عقد انقطاعی نیست بلکه نزاع حکمی و کبروی و اعطای پاسخ قانونی برفرض وجود عسر و حرج است.

د) ملاک تشخیص عسر و حرج در هر مورد عرف است که با در نظر گرفتن وضعیت روحی، اخلاقی و اجتماعی و هم‌چنین وضعیت محیط از حیث زمان و مکان آن را تعیین می‌کند.

هـ) فقها و مراجع عظام تقلید در خصوص موضوع، حسب استثنا انجام شده، اختلاف دارند و اکثریت ایشان معتقد به بذل مدت توسط حاکم شرع برفرض اثبات عسر و حرج هستند.

و) اداره حقوقی دادگستری به شرح نظر شماره 4140/7- 27/2/1364 اظهار داشته است: «چنانچه در مواردی زوجه با عسر و حرج روبرو شود و این موضوع برای دادگاه ثابت شود در این مدت می‌تواند از ملاک ماده (1130) قانون مدنی تنقیح مناط کرده و حکم به اجبار زوج به بذل بقیه مدت متعه و در صورت مسیر نشدن این امر حکم به انحلال زوجیت صادر کند».

 

پرسش و پاسخ های دعاوی خانواده جلد سوم

%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87-3

نظر اقلیت

اولاً، در ازدواج انقطاعی فرض عسر و حرج متصور نیست.

ثانیاً، امکان تنقیح مناط از ازدواج دائم نیز به لحاظ وجود تفاوت زیاد میان اصل و فرعی فراهم نیست.

 

 

                                                                                             

نظر کمیسیون نشست قضایی (1) مدنی

 مطابق ماده 1130 قانون مدنی، درصورتی‌که دوام زوجیت، موجب عسر و حرج زوجه باشد، می‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند. حکم ماده مزبور به‌طور اطلاق ناظر به دوام زوجیت اعم از ازدواج دائم یا ازدواج منقطعه در طول مدت است و زوجه در عقد ازدواج غیر دائم، چنانچه مواجه با عسر و حرج باشد، می‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای اجبار زوج را به بذل مدت و انحلال زوجیت کند. چنانچه عسر و حرج زوجه در ازدواج منقطعه در محکمه ثابت شود دادگاه با تنقیح مناط و وحدت ملاک از ماده مرقوم، زوج را اجبار به بذل بقیه مدت نموده و حکم به انحلال زوجیت صادر می‌کند.