پرسش: حسب ادعای زوج، جهیزیه زوجه به سرقت رفته و زوجه تقاضای استرداد جهیزیه را کرده است. زوج اظهار می‌دارد جهیزیه به وی تحویل نشده بلکه همسرش جهت استفاده مشترک همراه آورده و او تنها لیست آن را تأیید کرده است.

آیا جهیزیه به‌طور امانی در اختیار زوج بوده است؟ آیا جهیزیه به‌صورت عاریه در اختیار زوج بوده است؟ آیا جهیزیه در اختیار زوجه است و اباحه تصرف برای زوج می‌باشد؟

 اولاً: عنوان حقوقی را تعیین؛

 ثانیاً: نظریه در رد یا پذیرش اعلام شود.

اتفاق‌نظر

جهیزیه از اموری است که در ایران متداول بوده و عنوان خاصی در حقوق مدنی ایران ندارد. جهیزیه ملک زن است که از طرف خانواده دختر به او داده می‌شود. جهیزیه‌ای که زن به خانه شوهر می‌آورد اصولاً مورد استفاده قرار می‌گیرد و ظاهر این است که زن اجازه استفاده (انتفاع) از آن را مجانی به شوهر داده است و زن می‌تواند برای استفاده از آن به‌وسیله شوهر اجرت‌المثل دریافت کند و درصورتی‌که شوهر را از استفاده از آن منع کند در این صورت استفاده شوهر در حکم غصب است. در خصوص موضوعِ امانت باید بین دو مورد تفکیک قائل شد:

  1. درصورتی‌که در خصوص تحویل جهیزیه شوهر حسب مدارک و یا رسید جهیزیه را به امانت تحویل گرفته باشد، در این صورت اتلاف آن از طرف شوهر آن هم با سوءنیت خیانت در امانت تلقی می‌شود.
  2. درصورتی‌که از طرف شوهر جهیزیه به امانت تحویل گرفته نشده و تنها رسیدی در این خصوص امضا کرده باشد، در این صورت عدم استرداد آن از طرف شوهر خیانت در امانت تلقی نمی‌شود و زوجه می‌تواند جهت استرداد آن به دادگاه حقوقی (خانواده) مراجعه کند. نظریه مورخه 10/4/54 اداره حقوقی مؤید این موضوع است و همچنین آیت ا… العظمی گلپایگانی (ره) در مجمع المسایل مرقوم داشته‌اند: «شوهر ضامن جهیزیه نیست مگر اینکه زن به مرافع شرعیه ثابت کند که شوهر جهیزیه را بدون اذن او تلف کرده است».

نظر کمیسیون نشست قضائی (7)

از آنجا که اقلام جهیزیه، لوازم زندگی مشترک است که خانواده زوجه بر اساس عرف مسلم به اقامتگاه زوجین، ارسال می‌دارند و جزو اموال اختصاصی زوجه محسوب می‌شود و به لحاظ اینکه زن در زمان زوجیت و زندگی مشترک خانوادگی با شوهر خود، مستقلاً می‌تواند در اموال و دارایی خود هر نوع تصرفی که بخواهد، بنماید، مستفاد از مواد 1118 و 612 لغایت 615 قانون مدنی، ید و تصرفات زوجین بر اموال یکدیگر که مورد استفاده خانواده قرار می‌گیرد ید امانی است و هرکدام از زوجین نسبت به اموال دیگری فاقد مسئولیت و ضمان است.

لکن درصورتی‌که زوج نسبت به اقلام جهیزیه همسر خود تعدی و تفریط کرده و یا در مقام حفظ اموال به طریق مقرر و یا متعارف عمل ننموده و غفلت و کوتاهی کرده باشد ضامن است.

 

پرسش و پاسخ های دعاوی خانواده جلد سوم

%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87-3

 

ضمان شوهر در صورت تلف جهیزیه

پرسش: آیا صرف تلف جهیزیه زن در منزل شوهر موجب ضمان شوهر نسبت به آن است؟

اتفاق‌نظر

شوهر ضامن جهیزیه نیست مگر این‌که زن به مرافعه شرعیه ثابت کند که شوهر جهیزیه را بدون اذن زن تلف کرده است (اقتباس از مجمع‌المسایل آیت‌الله‌العظمی گلپایگانی ج 2 ص 248).

نظر کمیسیون نشست قضائی (8)

جهیزیه وسایل زندگی است که زوجه همراه خود به خانه شوهر می‌برد و عرفاً این جهیزیه با اجازه و توافق زوجه مورد استفاده واقع می‌شود. استفاده مستمر از جهیزیه ممکن است موجب از بین رفتن آن شود که در این صورت شوهر، ضامن تلف جهیزیه نیست مگر این‌که در اثر تعدی و تفریط زوج تلف شود که ضامن است چون جهیزیه مال زوجه است و هر زمان که بخواهد می‌تواند آن مورد مطالبه قرار دهد.