پرسش: الف) دعاوی ناشی از عقد موقتی که به ثبت نرسیده است در محاکم قابل استماع است؟ هرگاه زوج متعاقب انجام عقد، زندگی مشترک را رها کند و به وی دسترسی نباشد، زوجه چگونه می‌تواند برای خروج از علقه زوجیت اقدام کند؟

ب) دعوای طلاق درباره زوج‌هایی که ازدواج آن‌ها به ثبت نرسیده، قابلیت استماع دارد؟ حکم راجع به آن چگونه اجرا خواهد شد؟

اتفاق‌نظر

درهر حال، موضوع قابل طرح در دادگاه است و طبق ادله عسر و حرج اقدام گردیده و رأی ابرای ذمه زوجه نسبت به باقی‌مانده مدت صادر می‌شود.

نظر کمیسیون نشست قضایی (4)

 الف) استماع دعاوی ناشی از عقد غیررسمی و منقطع در دادگاه‌ها بلااشکال است و به عبارت دیگر عدم رعایت ضوابط قانونی در ثبت واقعه ازدواج، مانع طرح دعوا نیست و برای خروج از علقه‌ی زوجیت به نحو مطروح در سؤال از ضوابط عسر و حرج و یا فوت فرضی زوج می‌توان استفاده کرد و هرگاه خروج از علقه زوجیت منقطع موردنظر باشد مستفاد از ماده 1120 قانون مدنی جز با بذل مدت از جانب زوج، خروج از علقه زوجیت برای زوجه ممکن نیست، مگر با فوت فرضی زوج.

ب) دعوای طلاق زوج‌هایی که ازدواج رسمی نکرده‌اند، قابل استماع است. در صورت احراز علقه‌ی زوجیت، چنانچه حکم طلاق صادر شود، این حکم رسماً به ثبت خواهد رسید.

 

پرسش و پاسخ های دعاوی خانواده جلد سوم

%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87-3

اختلاف در متعه یا دائم بودن ازدواج نود و نُه ساله

پرسش: ازدواج نود و نُه ساله و امثال آن دائم است یا موقت؟

اتفاق‌نظر

در مورد این موضوع بین فقها اختلاف‌نظر وجود دارد برخی گفته‌اند چون مدت دارد و زن به اراده خود مشکل به وجود آورده است، شارع در قبال آن مسؤولیتی ندارد و عقد موقت است. حضرت امام خمینی (ره) در پاسخ اعلام کرده‌اند که در عقد ازدواج اگر مدت ذکر شد ولو این‌که طولانی باشد عقد متعه است آیت اله حسین نوری همدانی هم این عقد را موقت می‌دانند. حضرت آیت‌الله گلپایگانی عقد موقتی را که به‌صورت عمری صیغه‌اش خوانده شده باطل دانسته‌اند. هم‌چنین حضرت آیت‌الله سیستانی فرموده‌اند اگر صیغههای دراز و مدت به مقداری باشد که از حد احتمالی عمر زوجین بیشتر باشد، باطل است. دکتر لنگرودی معتقد است هرگاه در طبیعت عقد ازدواج اختلاف شود اصل آن است که دائم است. دکتر کاتوزیان نیز عقیده دارد اگر عقد طرفین در مورد دائم و موقت معلوم نباشد اصل دائم بودن عقد است. حقوقدان‌ها تمایل بیشتری دارند که عقد نود و نُه ساله و مثل آن را عقد دائم بدانند و محاکم نیز آرایی در همین رابطه اصدار کرده‌اند.

نظر کمیسیون نشست قضایی (1)

با توجه به تعریف ازدواج منقطع در ماده 1075 قانون مدنی مبنی بر این‌که «ازدواج وقتی منقطع است که برای مدت معینی واقع شده باشد.» و با عنایت به آثار حقوقی و شرایطی که برای ازدواج منقطع از جهت عدم توارث و نداشتن نفقه و ذکر مدت و تعیین مَهر مترتب است، ازدواج مورد سؤال با تقدیر صحت منقطع بوده و احکام عقد منقطع بر آن مترتب خواهد بود. در خلال مدت، زوج می‌تواند نفقه مدت را بذل کند و در صورت فوت زوجین از همدیگر ارث نمی‌برند و نفقه زوجه مزبور بر عهده زوج نیست. بنابراین، با توجه به حاکمیت اراده طرفین و مراتب فوق ازدواج مزبور منقطع است.

شرایط مطالبه‌ی مهر در صورت محرز شدن یکی از عیوب زن

پرسش: در پرونده مطالبه مهر چنان چه برای دادگاه یکی از عیوب زن که مانع استحقاق مهر هست، اثبات شود آیا می‌توان حکم به بی‌حقی زوجه صادر کرد یا باید زوج را به پرداخت مَهر محکوم کرد و وی حق فسخ خود را به‌موجب دادخواست جداگانه اثبات و اعمال کند؟

نظر اکثریت

با توجه به این‌که فسخ حقی برای مرد است اعمال این حق باید به‌موجب دادخواست جداگانه به عمل آید و بدون اثبات حق فسخ و صدور حکم در این زمینه نمی‌توان در پرونده مطالبه مهر حکم به بی‌حقی زوجه صادر کرد. این امر به احتیاط و اهمیت ازدواج نزدیک‌تر است.

نظر اقلیت

گروه اول: با توجه به ملاک و تصریح ماده 142 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی اگر فسخ به‌عنوان دفاع در دعوا اصلی طرح شود نیاز به تقدیم دادخواست جداگانه ندارد و ضمن دعوا اصلی در قالب دفاع بررسی و در صورت اثبات موضوع مؤثر در اتخاذ تصمیم نهایی دادگاه در پرونده مطالبه مهر خواهد بود.

گروه دوم: در پرونده مطالبه مهر باید با استناد به ماده 19 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی قرار اناطه صادر و خوانده را به طرح دادخواست فسخ و اثبات موضوع هدایت و با اعلام نتیجه رسیدگی به پرونده مطالبه مهر را ادامه داد.

نظر کمیسیون نشست قضایی (4) مدنی

 با اتخاذ ملاک از ماده 1132 قانون مدنی که مقرر داشته: «در فسخ ازدواج رعایت ترتیباتی که برای طلاق مقرر است شرط نشده و فسخ ازدواج مانند فسخ معاملات نیست و احتیاجی به رسیدگی دادگاه و اثبات وجود حق مورد اشاره نیست.» به‌موجب ماده 1098 قانون مدنی: «در صورتی که ازدواج اعم از دائم و منقطع باطل بوده و نزدیکی هم واقع نشده باشد زن حق مَهر ندارد و اگر زوج مهر را پرداخته باشد می‌تواند آن را استرداد کند.» فقط در مورد عنن مطابق ماده 1098 قانون مدنی در صورتی که زوجه از عنن مرد مطلع نباشد با فسخ ازدواج، زن مستحق دریافت نصف مهر است. با این ترتیب، مطالبه مهر زوجه به علت عیوب مرد، دادگاه برحسب مقررات قانون مدنی اقدام می‌کند و دیگر نیازی به درخواست جداگانه از طرف مرد برای فسخ ازدواج نیست.