جرائم ناشی از حضانت

 

 جرائم ناشی از حضانت

کودکان، همواره در جامعه، آسیب‌پذیر هستند و نیاز به حمایت از طرف والدین و جامعه دارند. تکلیف والدین به برآوردن نیازهای کودکان و نگهداری کودک به طور کلی، تحت واژه حضانت مطرح گردیده است. البته حضانت امری دو چهره است و هم حق والدین تلقی می‌گردد و هم تکلیف ایشان. در رابطه با حضانت، جرائمی ممکن است به وقوع بپیوندد که عبارتند از:

عدم انجام وظیفه حضانت، ممانعت از تحصیل فرزند و عدم تهیه وسایل تحصیل فرزند، ممانعت از ملاقات طفل با یکی از والدین.

انواع جرائم ناشی از حضانت که در ذیل به توضیح هریک به اختصار می‌پردازیم:

گفتار اول: عدم انجام وظیفه حضانت

حضانت به معنای نگهداری و تربیت طفل می‌باشد و همواره تکلیف پدر و مادر بوده است که از فرزندانشان نگهداری و مراقبت نموده و در تربیت فرزندانشان کوشا باشند، مطابق  ماده ۱۱۷۲ قانون مدنی: «هیچ‌یک از ابوین حق ندارند در مدتی که حضانت طفل به عهده آن‌هاست از نگاهداری او امتناع کنند در صورت امتناع یکی از ابوین، حاکم باید به تقاضای دیگری یا تقاضای قیم یا یکی از اقربا و یا به تقاضای مدعی‌العموم، نگاهداری طفل را به هریک از ابوین که حضانت به عهده اوست الزام کند و در صورتی که الزام، ممکن یا مؤثر نباشد، حضانت را به خرج پدر و هرگاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تأمین کند.» حال اگر یکی از والدین به وظیفه خود در قبال فرزندش عمل ننماید، این ترک فعل او جرم تلقی می‌گردد. جرم مذکور در ماده ۵۴ ق.ح.خ جرم انگاری شده است. ماده ۵۴ ق.ح.خ مقرر می‌دارد: «هرگاه مسئول حضانت از انجام تکالیف مقرر خودداری کند …برای بار اول به پرداخت جزای نقدی درجه هشت و در صورت تکرار به حداکثر مجازات مذکور محکوم می‌شود.»

عنصر قانونی، مادی و معنوی جرم مذکور، همین ماده ۵۴ ق.ح.خ می‌باشد، عنصر مادی آن نیز ترک هر عملی می‌باشد که در راستای تکلیف حضانت بر عهده والدین است. عنصر معنوی جرم مذکور نیز اراده ارتکاب است و سوءنیت عام کافی است و نیاز به وقوع نتیجه خاصی نیست.

گفتار دوم: ممانعت از تحصیل فرزند

ممانعت از تحصیل فرزند و عدم تهیه وسایل مورد نیاز آن، نیز جرم است و جرمی است که به‌وسیله والدین ممکن است رخ دهد و از توابع جرائم ناشی از حق حضانت می‌باشد؛ زیرا هر کودکی حق تحصیل دارد و این وظیفه والدین است که جهت تحصیل کودک وسایل و مقدمات را آماده نمایند. در صورت استنکاف والدین از وظیفه قانونی‌شان، به استناد ماده ۵۴ ق.ح.خ می‌توان مجازات آن‌ها را درخواست نمود.

گفتار سوم:  ممانعت از ملاقات طفل با یکی از والدین

ماده ۱۱۷۴ ق.م به حق ملاقات اطفال با والدینشان اشاره نموده است. هرگاه یکی از والدین مانع ملاقات طفل با والد دیگر گردد، عمل مذکور جرم بوده و مجازات در پی دارد. جرم انگاری عمل مذکور در ماده ۱۴ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۵۳ و ماده واحده مربوط به حق حضانت مصوب ۲۶ تیر ۱۳۶۵ صورت گرفته بود که با تصویب قانون حمایت خانواده نسخ و ماده  ۵۴ ق.ح.خ مصوب ۱۳۹۱در این مورد حاکم گردید. مطابق ماده ۵۴ ق.ح.خ: «هرگاه مسئول حضانت…یا مانع ملاقات طفل با اشخاص ذی‌حق شود، برای بار اول به پرداخت جزای نقدی درجه هشت و در صورت تکرار به حداکثر مجازات مذکور محکوم می‌شود.» عنصر قانونی جرم مذکور همین ماده می‌باشد و عنصر مادی آن ممکن است فعل یا ترک فعل باشد، عنصر مادی این جرم، فعل یا ترک فعلی است که  ممانعت از دیدار کودک با والدین را صورت داده است. عنصر معنوی آن نیز اراده ارتکاب این جرم بوده و نیاز به سوءنیت عام دارد و در زمره جرائم مطلق است