پرسش: با توجه به اینکه احکام غیابی بدون ابلاغ واقعی با اخذ تأمین قابلیت اجرا دارد در خصوص طلاق غیابی (زمانی که خوانده مجهول‌المکان اعلام شده است) بدون ابلاغ واقعی آیا حکم صادره قابلیت اجرا دارد؟ اساساً تأمین در طلاق غیابی به چه نحو خواهد بود؟

 

 

پرسش و پاسخ های دعاوی خانواده جلد دوم

%d8%af%d8%b9%d8%a7%d9%88%db%8c-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87

نظر اکثریت

تبصره 2 ذیل ماده 306 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب سال 1379 که بیان می‌دارد: «اجرای حکم غیابی منوط به معرفی ضامن معتبر یا اخذ تأمین متناسب از محکوم‌له خواهد بود مگر اینکه دادنامه یا اجراییه به محکوم‌علیه غایب ابلاغ واقعی شده و نامبرده در مهلت مقرر از تاریخ ابلاغ دادنامه واخواهی نکرده باشد» به‌صورت مطلق است؛ بنابراین، هم دعاوی مالی و هم دعاوی غیرمالی را شامل می‌شود و طلاق را نیز شامل می‌گردد.

نظر اقلیت

اخذ تأمین در اجرای احکام غیابی برای این است که اگر در اجرای حکم ضرری به محکوم‌علیه غایب وارد شد از آن محل جبران شود و تأمین در دعاوی مالی مطرح است. تبصره 2 ذیل ماده 306 قانون آیین دادرسی مدنی ریشه فقهی دارد و با وجود ماده 307 قانون آیین دادرسی مدنی تأمین منتفی است و در طلاق غیابی اصلاً اخذ تأمین برای اجرای حکم فایده عقلایی ندارد.


 

نظر کمیسیون نشست قضائی (3) مدنی

 طلاق یک امر شرعی است و در موقع طلاق در درجه اول باید به موارد شرعی آن توجه شود و چون در اختیار زوج است و طبق ماده 1133 قانون مدنی هر زمان زوج بخواهد می‌تواند همسر خود را طلاق دهد و اینکه برای اجرای طلاق باید به دادگاه مراجعه شود برای حفظ حقوق زوجه و رعایت نظم در انجام طلاق است. در فرض سؤال که حکم طلاق غیابی صادر شده حکم پس از ابلاغ قانونی قابل اجراست. در نهایت اجرای احکام باید ابتدا حقوق واجبه زوجه را از مَهر و نفقۀ ایام عده عندالاقتضا و اجرت‌المثل یا نحله زمان زوجیت را از زوج اخذ و در حساب سپرده نگهداری کند و سپس دستور اجرا صادر شود. بند «الف» قانون تعیین مدت اعسار گواهی عدم امکان سازش مصوب سال 76 نیز مؤید این نظر است؛ زیرا پس از صدور گواهی عدم امکان سازش و ارائه آن توسط زوج به دفتر طلاق و اخطار دفترخانه به زوجه و عدم حضور مشارالیها قانون‌گذار اجازه داده طلاق انجام شود و این در حقیقت اجازه اجرای حکم غیابی طلاق است.

 

وجه تمایز طلاق در صورت مجهول‌المکان و غایب مفقودالاثر بودن زوج

پرسش: زمانی که زوجه به طرفیت زوج دعوای طلاق طرح می‌کند و زوج را مجهول‌المکان اعلام می‌کند آیا دادگاه باید مقررات مربوط به غایب مفقودالاثر را در مورد طلاق زوجه و غیبت زوج رعایت کند؟ اساساً چه تفاوتی بین مجهول‌المکان بودن و غایب مفقودالاثر وجود دارد؟1

نظر اکثریت

مطابق ماده 1011 قانون مدنی ایران غایب مفقودالاثر کسی است که از غیبت او مدت بالنسبه مدیدی گذشته و از او به هیچ وجه خبری نباشد. بر این اساس می‌توان گفت هر مفقودالاثری، مجهول‌المکان است؛ ولی هر مجهول‌المکانی مفقودالاثر نیست. ممکن است مردی همسر و فرزندان خود را به جهاتی از جمله ایذا و اذیت آن‌ها، ترک نفقه و کینه‌توزی و انتقام‌جویی ترک کند و مکان خود را از آن‌ها پنهان و مخفی نگه دارد و زوجه به جهت عسر و حرج دعوای طلاق مطرح کند در این حالت نمی‌توان به او مفقودالاثر گفت؛ زیرا احتمالاً از او اطلاعاتی وجود دارد ولی مکان او و آدرس او معلوم نیست پس او مجهول‌المکان است و لازم نیست در این مورد مقررات مربوط به غایب مفقودالاثر مخصوصاً مواد 1029 و 1030 قانون مدنی ایران رعایت شود وزن او بعد از چهار سال تمام طلاق داده شود. در رسیدگی، دادخواست و خواسته زوجه مبنا و ملاک است اگر او شوهر خود را مجهول‌المکان اعلام کرد از طریق انتشار آگهی، ابلاغ اخطاریه‌ها و دادنامه‌ها انجام می‌شود اگر او را مفقودالاثر اعلام کرد از مقررات مربوط به غایب استفاده می‌شود درهرحال در رسیدگی نسبت به اینکه زوج واقعاً مجهول‌المکان است یا خیر تحقیق می‌شود.

نظر اقلیت

چون در طلاق غیابی، آثار آن قابل جبران نیست ممکن است زن بعد از طلاق، ازدواج کند و اگر شوهر پیدا شود زندگی او از هم گسیخته و متضرر می‌شود؛ بنابراین بهتر است در هرحال مقررات مربوط به طلاق غایب رعایت شود و چهار سال انتظار برای زوجه رعایت شود.

نظر کمیسیون نشست قضائی (3) مدنی

 ممکن است در دو مورد زوج، (خوانده دادخواست طلاق)، تقدیمی از ناحیه زوجه قرار گیرد.

  1. درصورتی‌که یکی از شروط ضمن‌العقد به نفع او محقق شود که در این صورت دادگاه با احراز تخلف از شرط، حکم طلاق صادر می‌کند؛
  2. در صورتی ‌که زوجه به‌عنوان عسر و حرج، (زوج مجهول‌المکان) را خوانده قرار دهد که در این صورت نیز دادگاه پس از احراز عسر و حرج، حکم طلاق صادر می‌کند. در این دو مورد مجهول‌المکان بودن زوج ارتباطی به غایب مفقودالاثر ندارد؛ اما درصورتی‌که زوجه هیچ‌یک از دو مورد فوق را جهت تقاضای طلاق اعلام نکند و صرفاً مدعی باشد که شوهرش منزل را ترک کرده و از او اطلاعی ندارد در این مورد مقررات مربوط به شخص غایب مفقودالاثر اعمال و سپس حکم طلاق صادر می‌شود.